วันพฤหัสบดีที่ ๒๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๐

การจากไปของร้านหนังสือแห่งหนึ่งบนถนนสีลม (2): เมื่อยักษ์ใหญ่ไล่ยักษ์เล็ก

แม้ร้านบุ๊กกาซีน ณ au bon pain จะจากไปแล้ว และร้านหนังสือหรือร้านอะไรสักอย่างก็ยังไม่มาแทนที่ แต่ตอนนี้มีประเด็นใหม่ครับ

คอมเมนต์หนึ่งตั้งคำถามว่า นี่คือปรากฏการณ์ในลักษณ์เดียวกับ You’ve Got Mail หรือไม่

ถ้ายังจำกันได้ You’ve Got Mail เป็นเรื่องราวความรักที่ก่อตัวขึ้นบนความขัดแย้งระหว่างร้านหนังสือยักษ์ใหญ่ทุนหนาของพระเอกกับร้านหนังสือเล็ก ๆ ขายนิทานสำหรับเด็กและสืบทอดร้านมายาวนานของนางเอก เมื่อร้านหนังสือยักษ์ใหญ่ต้องการจะสยายปีกไปครอบคลุมทุกลมหายใจเข้าออกของอุตสาหกรรมหนังสือของเมือง ก็ต้องเผชิญกับการต่อต้าน ของร้านหนังสือขนาดเล็กแห่งนี้เหมือนที่เราอาจจะเคยเห็นข่าวทำนองว่ามีห้างซุปเปอร์สโตร์ขนาดใหญ่มากว้านซื้อที่ แต่มีร้านห้องแถวเล็ก ๆ ของคนเล็ก ๆ ที่ไม่ยอมย้ายออก กลายเป็นจุดด่างพร้อยของความยิ่งใหญ่ของห้างนั้นไปตลอดกาล และเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้ของมดเล็ก ๆ กับช้างสารตกมัน ในสายตาของร้านหนังสือขนาดใหญ่แล้วนี่อาจจะเป็นความรู้สึกเหมือนมดกัดฝ่าเท้าเท่านั้น แต่มดที่กัดฝ่าเท้านั้นมันทรมานมาก จะเกาก็ลำบาก จะบี้ให้ตายก็แสนยากเย็น สุดท้ายก็ต้องทรมานไปอีกพักใหญ่ แต่ทว่านี่คือหนังรักโรแมนติก เราสามารถทำให้ทุกอย่างจบลงแบบแฮปปี้เอนดิ้งได้ และทุกคนก็ลืมร้านหนังสือเล็ก ๆ แห่งนั้นไปเพราะประเด็นอยู่ที่ความรักไม่ใช่ร้านหนังสือ แต่สำหรับชีวิตจริงนั้น ไม่มีพระเอก ไม่มีนางเอก มีแต่ตัวร้าย และตัวร้ายที่แข็งแรงที่สุดเท่านั้นถึงจะอยู่ต่อไปได้

ซึ่งกรณีของร้านบุ๊กกาซีนนี้ก็ไม่ได้เป็นการต่อสู้ระหว่างทุนใหญ่กับทุนเล็กหรือทุนแบบพอเพียงใด ๆ เพราะถ้าจะเป็นการปะทะกันระหว่างร้านหนังสือก็คงเป็นยักษ์ใหญ่ประทะยักษ์เล็ก เมื่อยักษ์ปะทะยักษ์ หญ้าแพรกก็แหลกสลาย ถ้ามองอีกมุมหนึ่ง นี่อาจจะเป็นการแพ้ภัยตัวเองของบุ๊กกาซีนที่วิเคราะห์ตลาดผิดพลาดเพราะอาจจะมองว่าพวกเขาสามารถสร้างกลุ่มลูกค้ากลุ่มใหม่ขึ้นมาได้ ซึ่งสุดท้ายแล้วพวกเขาก็ต้องเก็บกระเป๋าจากไป

โลกาภิวัตน์ส่งผลกระทบกับร้านหนังสืออย่างหนักหน่วง การเติบโตของทุนขนาดใหญ่ทำให้เกิดการควบกิจการระหว่างธุรกิจที่หลากหลายเข้าด้วยกัน และเป็นช่องทางให้อุตสาหกรรมหรือธุรกิจอื่นที่ไม่ได้มีความเชี่ยวชาญแต่อย่างใดในวงการหนังสือเข้ามาซื้อกิจการสำนักพิมพ์และร้านหนังสือ ซึ่งนี่อาจจะส่งผลให้จิตวิญญาณของวงการหนังสือแปรเปลี่ยนไป

โลกาภิวัตน์ทำให้ทุนขนาดใหญ่ยิ่งใหญ่มากขึ้นเรื่อย ๆ ในขณะที่ทุนขนาดเล็กก็ง่อยเปลี้ยเสียขาลงไปเรื่อย ๆ เช่นกัน เชน (chain) ร้านหนังสือในประเทศอังกฤษอย่าง Waterstone's ซึ่งมีส่วนแบ่งตลาดหนังสือในอังกฤษประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ได้อาศัยอิทธิพลนี้ในการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขในการซื้อขายหนังสือกับสำนักพิมพ์โดยการกำหนดให้มีระยะเวลาปลอดหนี้ยาวนานขึ้น ซึ่งสำหรับสำนักพิมพ์ขนาดใหญ่แล้วคงจะไม่มีผลกระทบมากมายนักแต่สำหรับสำนักพิมพ์ขนาดเล็กแล้วพวกเขาต้องแบกรับต้นทุนดอกเบี้ยจากการกู้เงินไปลงทุน เมื่อต้องมารอระยะเวลารับเงินที่ยาวนานขึ้นก็ทำให้สำนักพิมพ์ขนาดเล็กหลายแห่งไม่สามารถอยู่รอดในวงการนี้ได้ เช่นเดียวกับที่มีรายงานว่าจำนวนร้านหนังสือที่ไม่ใช่เป็นเชนมีจำนวนลดลงเรื่อย ๆ ในขณะที่ประเทศไทยเองก็มีรายงานว่าในปีนี้อัตราการเติบโตของร้านหนังสือจะเพิ่มขึ้นอันเนื่องมาจากจำนวนสาขาของร้านหนังสือสาขาอย่างบุ๊กสไมล์และบีทูเอสที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งผลกระทบในส่วนกลับในปีถัด ๆ ไปก็อาจจะเป็นจำนวนร้านหนังสืออิสระทั้งหลายต้องปิดตัวลงอีก

นี่คือลักษณะของทุนใหญ่ที่เข้ามาแย่งพื้นที่ตลาดหนังสือที่ไม่ได้ขยายตัวในสัดส่วนเดียวกัน จึงเป็นการบีบให้ร้านหนังสือขนาดเล็กต้องหลุดออกจากวงโคจรไป

มีคนเสนอว่า หนทางที่จะช่วยอุตสาหกรรมหนังสือของประเทศไทยมีอยู่สองสามทาง ได้แก่ การลดภาษีนำเข้ากระดาษ, การยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม และการควบคุมราคาหนังสือ

มาตรการทางด้านภาษีเป็นเรื่องที่รัฐบาลน่าจะสามารถมีส่วนร่วมในการส่งเสริมวงการหนังสือมากที่สุด แต่ผมนั่งอ่านข้อเรียกร้องผ่านบทความในหลากหลายสื่อในประเด็นเรื่องภาษีมากว่าสิบปีแล้ว ซึ่งข้อเรียกร้องเหล่านี้ก็ไม่เคยเปลี่ยนแปลง เพราะรัฐบาลก็ไม่เคยมีมาตรการตอบสนองใด ๆ เพื่อให้ความช่วยเหลือตามข้อเรียกร้องเลย ผมเลยสงสัยว่ามีกำแพงอะไรขวางกั้นระหว่างคนเรียกร้องกับรัฐบาลหรือพวกผมรับสื่อต่างจากเจ้าหน้าที่รัฐบาลกันแน่ อย่างไรก็ตาม การเรียกร้องในเรื่องภาษียังเป็นการเรียกร้องจากฝ่ายผู้ผลิตเป็นส่วนใหญ่ นั่นหมายความว่าถ้ามาตรการทางด้านภาษีได้รับการปฏิบัติอย่างจริงจัง ผู้บริโภคจะได้ประโยชน์จริง ๆ หรือไม่ ราคาหนังสือจะสามารถลดลงมาในระดับที่ช่วยกระตุ้นยอดขายให้เพิ่มขึ้นได้หรือเปล่า หรือผู้ผลิตจะอาศัยโอกาสนี้ในการตั้งราคาที่ไม่ได้ถูกลงไป แต่ทำให้พวกเขาได้กำไรต่อหน่วยเพิ่มขึ้น และนั่นก็จะทำให้วงจรอุบาทว์วนกลับมาเหมือนเดิม

ผมเคยคิดว่า ถ้าเราสามารถหักลดหย่อนภาษีสำหรับคนบริจาคเงินเพื่อการกุศลได้แล้ว ทำไมคนอ่านหนังสือที่ไม่ได้ทำความผิดอะไรแถมจะยังมีส่วนช่วยในการพัฒนาประเทศมากกว่าคนดื่มเหล้าขาวถึงจะไม่ได้รับการลดหย่อนภาษีจากการซื้อหนังสือบ้าง

คนญี่ปุ่นข้างโต๊ะผมเล่าถึงวงการหนังสือญี่ปุ่นว่า ราคาหนังสือญี่ปุ่นถูกควบคุมโดยรัฐบาลโดยจะต้องกำหนดราคาตายตัวแน่นอนไม่สามารถมาลดราคาแข่งกันได้ นั่นทำให้ร้านหนังสือจะต้องหาจุดขายอื่นมาดึงดูดความสนใจของลูกค้าแทน ไม่ว่าจะเป็นบริการจัดส่งฟรีหรือการทำให้ผู้ซื้อเข้าถึงได้ง่ายที่สุด ร้านอเมซอนสาขาญี่ปุ่นไม่สามารถกำหนดราคาลดกระหน่ำเพื่อตัดคู่แข่งได้ แต่พวกเขาก็จัดส่งหนังสือให้ผู้ซื้อฟรี ที่สำคัญพวกเขาเปิด 24 ชั่วโมงให้ทุกคนสามารถหาซื้อได้ตลอดเวลา คนญี่ปุ่นซึ่งส่วนใหญ่ทำงานกันอย่างไม่คิดชีวิตกว่าจะเลิกงานก็ดึกดื่น โอกาสที่จะไปเดินละเลียดเลือกหนังสือทีละเล่ม ๆ ก็ไม่ค่อยมีมากนัก ร้านอย่างอเมซอนจึงเป็นทางเลือกที่เหมาะสมมาก

สำหรับร้านหนังสือในออสเตรเลียซึ่งคนในประเทศมีวัฒนธรรมการอ่านที่เข้มแข็ง ก็ทำให้อุตสาหกรรมหนังสือของประเทศออสเตรเลียมีขนาดใหญ่โดยมีขนาดมากกว่า 1,500 ล้านเหรียญออสเตรเลียหรือคิดเป็น 42,000 ล้านบาท (หนึ่งเหรียญออสเตรเลียคิดเป็นประมาณ 28 บาทไทย) อย่างไรก็ตาม อุตสาหกรรมหนังสือของออสเตรเลียไม่ได้ถูกควบคุมอย่างเข้มงวดจากทางภาครัฐบาล ทำให้การแข่งขันเป็นไปอย่างเสรี ซึ่งหมายถึงว่าร้านหนังสือแบบเชนของยักษ์ใหญ่วงการหนังสือย่อมมีอิทธิพลอย่างมากต่อยอดขายหนังสือแต่ละเล่ม แต่ก็ยังมีร้านหนังสือเล็ก ๆ อีกมากมายที่ยังสามารถอยู่รอดในวงการหนังสือออสเตรเลียได้

อย่างไรก็ตาม หลาย ๆ คนในออสเตรเลียก็บ่นทำนองว่าร้านขายหนังสือเริ่มคล้ายโรงหนังมากขึ้นเรื่อย ๆ หนังสือแต่ละเล่มที่วางโชว์บนชั้นหนังสือจะมีเวลาพิสูจน์ตัวเองเพียงไม่กี่อาทิตย์เท่านั้น ถ้ามันไม่ได้รับความนิยมก็จะถูกดันถอยไปอยู่ชั้นหลัง ๆ มากขึ้น หรืออาจจะถูกขายเป็นหนังสือมือสองอย่างรวดเร็ว

ในขณะที่อุตสาหกรรมหนังสือไทยแม้ทางภาครัฐบาลจะปล่อยให้เป็นไปตามกลไกตลาด แต่ในโลกทุนนิยมที่ยักษ์ใหญ่สายป่านยาวย่อมมีความได้เปรียบเหนือยักษ์เล็กหรือหญ้าแพรกทั้งหลาย ทำให้ร้านหนังสือเล็ก ๆ ต้องดิ้นรนอย่างหนักเพื่อจะสามารถอยู่รอดปลอดภัยได้ สำนักพิมพ์โดยส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับการทุ่มเทสรรพกำลังเพื่อการขายในช่วงเทศกาลสัปดาห์หนังสือปีละ 2 ครั้งเท่านั้น โดยเฉพาะสำนักพิมพ์เล็ก ๆ ที่ไม่ได้มีงบประมาณเพื่อโฆษณาประชาสัมพันธ์จำนวนมากมายก็ต้องอาศัยโอกาสในการแจ้งเกิดจากงานในลักษณะนี้ นั่นหมายความว่าถ้ารัฐบาลควบคุมการกำหนดราคาหนังสือย่อมจะทำให้งานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติแทบจะหมดความสำคัญไปเลย เพราะสำหรับคนซื้อแล้วนี่ก็เป็นโอกาสเดียวที่พวกเขาเห็นว่าจะสามารถซื้อหนังสือได้ในราคาถูกกว่าปกติ

งานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติกำลังจะเริ่มต้นวันพรุ่งนี้แล้วครับ คุณจะช่วยหญ้าแพรกให้เติบโตอย่างเข้มแข็งหรือคุณจะช่วยขุนยักษ์ให้อ้วนพีขึ้นไปอีก อยู่ที่คุณครับ

๘ ความคิดเห็น:

walkonthesideway กล่าวว่า...

จริงๆ แล้วคนซื้อไม่ต้องรอให้ถึงสัปดาห์หนังสือหรือมหกรรมหนังสือ แล้วจึงไปเดินเลือกซื้อหนังสือ...แต่ไปก็ดีเพราะมีหนังสือเยอะ..แยะ
แต่ช่วงไม่มีมหกรรมต่างๆ ขอแนวนำร้านหนังสือต่างๆ อย่างแถววังบูรพา เป็นย่านหนังสือแหล่งหนึ่งที่ควรค่าแก่การเลือกเดินเลือกซื้อ เดินช่วงเย็นย่ำก็ดี..พักนี้อากาศร้อนเกินปกติ..ไม่รู้เพราะด้วยจำนวนคนที่มุ่งหน้าสู่กรุงเทพมหานคร..หรือสะหนามหลวงก็มิรู้..ร้อนจริงๆ

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

เข้ามา search ข้อมูล สำหรับงานเขียนคอลัมน์เกี่ยวกับ butterfly effect ก็เลยเจอบล็อกของคุณเข้า อ่านแล้วอเมซิ่งและน่าทึ่งมากเลยค่ะ คุณเล่าเรื่องได้ดีกว่านักข่าวและนักเขียนหลายๆ คนอีก

ศึกษาต่อออสเตรเลีย กล่าวว่า...

ขอบคุณนะค่ะ

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

Texture - there is no such thing as a pearl with a perfect surface.
Hence, many people usually choose this gemstone for wedding
and engagement rings. If you prefer to wear a crown then it must
be similar to the bridal jewelry selected by you.


Here is my web-site ... necklace

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

These watches are designed to be loud and attractive. A classic and timeless
design, this watch boasts a round polished and brushed stainless steel case and bracelet, all of which
is coated in a gold-tone finish for chic sophistication.
Dress watches are kept small, sleek and delicate to
better emphasize the length of your arm and to
compliment delicate dress styles and fabrics.

Also visit my site shwiing.com

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

If you want to save money and create a one-of-a-kind bassinet
that matches the nursery decor, making your own is the only way to go.
Go for baby bassinets that have an easy setup feature to avoid going through the hassle of
a difficult setup. And as a parent, it is only natural that you find the perfect bassinet mattress for your baby.


My weblog: www.arcompany.net

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

Kinetic watches are considered as great investment and energy-saving gadgets, but the solar-powered
models can easily compete with them. But people are more interested in discussing the three newly-released Maurice Lacroix Pontos D.

The band is made up of a white gel strap with a stainless steel buckle clasp.


Also visit my homepage ... armani exchange watches

ไม่ระบุชื่อ กล่าวว่า...

And there's some wonderful baskets, cradles and bassinets to choose from. What makes bassinets so popular is their portability. A toddler bed is often used when the baby gets a little bigger.

My weblog loft bed with desk